ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی

دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346 ـینجی ایلده دبیرستان شاگردی اولاراق، اونون عربی کلاسلاریندا تحصیل ائله‌میشم. اونون عربجه «مطلع الاعتقاد» و «دیوان عربی فضولی» و «قصیده‌ی بُرده» کتابلاریندان ترجمه‌لری دفعه‌لر چاپ اولموشدور. آشاغیدا اونون مشهور عرب شاعری «ابوالعلاء معرّی» بیر فخریه قصیده‌سی‌نین ترجمه‌سینی آشاغیدا تقدیم ائدیریک. بو قصیده‌ده ابوالعلاء اؤزۆنۆ اؤیۆر و اونو «معطله» آدلاندیران قارشیسیندا دایانیر. بو نابغه‌ی زمان و نادره‌ی دوران 363 هجری ایلینده شام ولایتینده دۆنیایا گلمیشدیر و 449 هجری ایلینده‌ده وفات ائتمیشدیر. اوندان ایندیه قده‌ر یۆز عنوان اثر قالیبدیر. اونلارین آراسیندا «دیوان لزومیات»، «دیوان سقط الزند»، «رسالة الملائکه»، «رسالة الصّاهل و الشّاحج»، «رسالة الغفران و الفصول و الفایات» کتابلارینی آد آپارماق اولار.

«سقط الزّند» دیوانی کتابیندا 112 قصیده واردیر کی اونلارین ایچینده 16 -نجی قصیده «فخریه» قصیده‌سیدیر و «لامیه» قصیده‌سی آدلانیر و بئله باشلاییر:

اَلا فی سَبیلِ المَجْدِ ما اَنا فاعلٌ

عفافٌ و اقدامٌ و حزمٌ و نائلُ

ابوالعلاء بو قصیده‌نی اؤز بدخواهلارینا خطاب یازیبدیر.

داور اردبیلی

 - 1 -

ائلیم اۆچۆن هردم، چالیشدیقلاریم

منه شرف وئریر عزت باغیشلیر

بو نئجه حریفدیر منی ذم ائدیر

دۆزلۆگۆمه منیم اگریلیک دئییر؟

- 2 -

آچمان اۆچۆن اونون گیزلی نیّتین

خفیه‌لرینه ده قیلمیشام سفر

نئجه تصدیق ائدیم اونون سؤزلرین

قارداشلاریم ایله ائیله‌ییر خطر!

- 3 -

ان کیچیک چکینمم سنین کیمدن،

اۆره‌گیمدن قالخان بیر دشمن‌لیک دیر.

کؤچۆب باشقا یئرده یووا سالماغا

اۆره‌گیم ایسته‌ییر، کؤنلۆم ایسته‌ییر.

- 4-

ترک ائتدیکدن سونرا سیزی بیر کره

کیمسه چئویرنمز منی یولومدان

سیزه ساری دؤنۆب گلمه‌رم بیرده

سیزی یاد ائتمه‌رم، ائتمه‌رم بیر آن.

- 5 -

شرفیم، جلالیم، منیم عزتیم،

اجلافلار یانیندا شرمنده‌لیک‌دیر،

اونلاردا چون یوخموش بؤیله صفتلر

منیم سوچوم ایسه بخشنده‌لیک‌دیر. 

- 6 -

زمانه اهلیندن یۆکسک اولاندا

آرخادا قالاندا ایللر زمانلار،

سانکی چوخلار منله دۆشمن‌لیک ائدیر

کینه‌دن گؤرسه‌نیر بیر چوخ نشانلار.

- 7 -

گیزله‌دیرلر منی دۆنیا اۆزۆندن

منی سئومینلر، ایسته‌مینلر

هئچ گیزلتمک اولماز لاکن گۆنشی

بونو بیلمه‌ییرلر دۆشۆنمینلر.

- 8 -

منیم اۆره‌گیمده گیزله‌ننلری

زمانه بیر یئرده یئتیره بیلمز

چیگنیمدن آسلانان آغیرلیقلاری

رضوی داغی‌دا گؤتۆره بیلمز.

- 9 -

یاشادیغیم زمان یئنی اولسادا،

کئچمیشی ایندی‌یه جالادیرام من.

کؤچنلرین گؤره بیلمه‌دیکلرین،

یئرینه یئتیریر یاشادیرام من.

- 10 -

قاریشیما چیخانماز هئچ بیر زاد منیم،

چئوریلسه دان یئری ایتی‌ شمشیره.

گئجه قارانلیغی قوشون اولسادا،

یئنه گئده‌جگم باشقا بیر یئره.

- 11 -

گمی بزه‌نمه‌میش بیر اصیل آتام،

سانکی پاسلانمیش بیر یمن شمشیری.

یاشاییرام حله، سانکی یاشاییر،

فضیلت مۆلکۆنده شاهینین بیری.

- 12 -

تانیماز انسانی کیمسه گئییمله،

انسانین شرفی ایی‌لیکده‌دیر.

نئجه کی تیرمه‌لی قابیندا دگیل،

شمشیرین قیمتی ایتی‌لیکده‌دیر.

- 13 -

منیم لحنیم، منیم نُطقوم بیانیم،

سماک رامحدن دورسادا اوزاق،

سماک اعزلدن یۆکسک‌ده اولسا،

یئنه ده منیم چون کیچیک ساناجاق.

- 14 -

یۆکسک مرتبه‌مه، اوجا رۆتبه‌مه،

چاتماقدیر هر کسین آرزو دیله‌گی.

چاتا بیلمیر کیمسه منیم ذروه‌مه،

ایسترسه‌ده اونون قلبی، اۆره‌گی.

- 15 -

گؤردۆم جهالتی ببلیک‌سیزلیگی،

اؤزۆمۆ ووردوم من، بیلیک‌سیزلیگه.

بئله ظن ائتدیلر نادان اولموشام،

اؤزلریله قیاس ائتدیلر یئنه.

- 16 -

نه قده‌ر زمانه آلت- اۆست اولوب کی،

نادانلار اؤزلرین عالیم ساییرلار.

دۆنیا دگیشیبدیر، دوران چؤنۆبدور،

بیلگینلر، نادانلار تک یاشاییرلار.

- 17 -

تله قورسا اونلار ایکی اولدوزا،

یواسیندا قوشلار نئجه یاتارلار.

گؤره بیلمیه‌نلر منیم ذروه‌می،

زهه‌رلی اوخلارین دائم آتارلار.

- 18 -

مندن شرف آلیر منه فخر ائدیر،

منیله کئچن هر بیر واخت، هر زمان.

دۆننیم بوگۆنه، سحر آخشاما،

قیسقانیر منیله اولدوغو هر آن.

- 19 -

چوخداندیر زمانی تانیمیشام من،

تجربه قیلمیشام مصیبت‌لرین.

اومورومدا دگیل نه ائدیر منه،

سینایا بیلمیشم فلاکت‌لرین.

- 20 -

تانییاندان سونرا زمانه‌نی من،

قولوم قیریلسادا چیگنیم داغلاماز.

الیم بیله‌گیمدن آیریلسا بئله،

بارماقلاریم باشی ا‌ونا آغلاماز.

- 21 -

«مادِ‌ر»[1] تک بیر پاخیل آغیز آچاندا،

حاتمی اؤزۆ تک بیر پاخیل دئییر.

«باقل»[2] ایسه گلیر بیلیر بیلمه‌دن،

لالا پیتیک ساییر «قُس»[3]ی عیب ائدیر.

- 22 -

هر دن چیخیب باتان سهی اولدوزو،

گۆنشه:« گؤرۆنمۆر ایشیغین» دئییر.

گئجه قارانلیغی دان یئرینه‌ده،

گوبودسان قاراسان، یامان سؤیله‌ییر.

- 23-

قارا تورپاق گلیب گؤیه فخر ائدیر،

اؤزۆنۆ سمادان یۆکسک‌ده سانیر.

داش چانقیل ظن ائدیر نور سپمکده‌دیر،

اولدوز ایسه گؤیده پارلاییر، یانیر.

- 24 -

بئله ترس اوینارسا اگر زمانه،

بو حیاتدان اؤلۆم یاخشیدیر قات- قات.

ائله ایسه ترپن ای منیم نفسیم،

زمانه عشقینی گل بوینوندان آت.

- 25 -

تاسف‌لر ائدیر آیریلدیغی‌چۆن،

گئجه‌نی سحره قاتاندا هر واخ،

مندن آیریلماغی گئجه ایسته‌میر،

اولدوزون باتی‌یا گئتدیگینه باخ.

- 26 -

ال آیاغی آغدیر قیزیل آتیمین،

دان یئری سؤکۆلجک مینیرم اونو.

دیرناغی زبرجد آیاغی گۆمۆش،

وصف ائده بیلمیرم بو اونون دونونو.

- 27 -

سانکی صبا یئلی یئریندن قالخیب،

منه ساری گلیر، گؤیلرده آخیر.

اویناییر هر لحظه آتیلیر دۆشۆر،

گزه‌رکن اویانا بویانا باخیر.

- 28 -

بیر داملا سو اۆچۆن آتلاری بیر- بیر،

چشمه‌ده اشتیاق ایله سو ایچیر.

منیم آتیم ایسه دایانیب دورور،

چشمه اشتیاقین گؤره‌نده کئچیر.

- 29 -

گئجه واردیر اونون زینتی یوخدور،

ائله گئجه‌ده وار اولدوزلا دولور.

زیل قارادیر منیم بو کهر آتیم،

شَوه کیمی اۆستۆ قاپقارا اولور.

- 30 -

قارانلیق گئجه‌لر سانکی هجراندیر،

دان یئری محبوبه سئوگیلی بیر یار.

فجر اۆچۆن گئجه‌یه دؤزۆمۆم اولسا،

اونا اولاشماغا شوق وصال وار.

- 31 -

گئجه‌نی قطع ائتدیم سیاه آتیملا،

دالغالی قاپقارا بیر دنیز کیمی.

گئجه‌نین ان اوزاق ساحیللرینده،

منی گؤزله‌ییردی یالنیز دان یئری.

- 32 -

قورخولو گئجه‌نین قلبینی یاریر،

منیم مونسیمدیر بو قارا آتیم،

ایستر آیدین اولسون ایستر قارانلیق،

یول بیردیر هر گئجه، بودور حیاتیم.

- 33 -

بو قارانلیق گئجه بیر قارا زنگی،

قوجالیق باشی‌نین فرقیندن بللی.

آیاغی زنجیرده قیفیللانمیشدیر،

عُمرۆندن کئچمیشدیر سانکی یۆز اللی.

- 34 -

نه قده‌ر قورخاقمیش بو قارا گئجه،

اولدوزو گاه آچیر، گاه ایتیر باتیر.

بیر چولاق آت کیمی آخساق - آخساق او،

صبحه ساری گئدیر سانکی بیر قاطیر.

- 35 -

اۆز گتیرسه سنه بیرگۆن سعادت،

بیر زمان سنینله بختین اولسا یار.

نه اثر ائیله‌یر بدخواهلار سؤزۆ،

ایسته‌دیگین کیمی گل لذت آپار.

- 36 -

هر زمان کیم سنین بختین یار اولسا،

گیزله‌نن نیزه‌لر چیگنینده سینار.

یوروش ائتسه دوشمن دمیرچی قارداش،

غلافین ایچینده شمشیری قینار.

- 37 -

هر زمان کیم سنین بختین یار اولسا،

دوشمنین اوخلاری ائیله‌مز اثر.

اؤزلرینه ساری گئری قاییدار،

هر اوخ بیر دوشمنین کؤکسۆنۆ دئشر.

- 38 -

آغیرلیق، مصیبت دیرناغا یئتمز،

گوج دوشر دیزلره، دوشر بئللره.

مصیبت چکنلر بؤیۆکلر اولار،

آلچاقلار هر نه‌یی وئرر یئللره.

- 39 -

اؤنده گئدنیندیر مصیبت بلا،

نیزه‌لرین اوجو سینار داغیلار.

بدنینه اما، هئچ بیر زاد اولماز،

آرخاسی قویروغو سلامت قالار.

- 40 -

عزت ایسترسنسه اورتا یول گؤتۆر،

یاشاییشدا اصلا افراط ائیلمه.

ییخیلار هر حالدا چوخ یئیین قاچان،

تهمت وورما اصلا، یالان سؤیلمه.

- 41 -

دولون آی هلالا چئوریلن زمان،

یوخ اولماقدان قورخور، قورخور نقصاندان.

البته دولاندا آی، بدر اولاندا،

هلال اولماغیندان قورخور هر زمان.

 


[1] مادِر: بخالت و خسیسلیگه معروف اولان بنی هلال قبیله‌سیندن بیر شخصین آدی. اونو حاتم طایی‌نین قارشیسیندا بئله آدلاندیرمیشلار.

[2] باقِل: عربلر ایچینده آخماق و عاقیلسیز آداما دئییلیر. او بیر آخماق آدام ایمیش.

[3] قُس: عرب تاریخینین جاهلیت دورونده بیر حکیم و فیلسوف و ناطق ایمیش.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید