IMAGE رونمایی از «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» تألیف محمدصادق نائبی
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
در مراسم رونمایی «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» که روز سه‌شنبه 25 اردیبهشت 97 در... ادامه مطلب ...
IMAGE رونمایی از رومان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
مراسم رونمایی از رمان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور با حضور نویسندگان،... ادامه مطلب ...
IMAGE دو وجه از وجوه معنوی عاشیق‌های (قوپوزنوازان) آذربایجان
پنج شنبه, 16 دی 1395
امروز 16 دیماه، در مراسم اختتامیه‌ی کلاس‌های قوپوزنوازی عاشیق ایمران حیدری و... ادامه مطلب ...
IMAGE بررسی نظریه‌های پیدایش زبان
دوشنبه, 22 آذر 1395
دکتر حسین محمدزاده صدیق 1 – تعریف زبان زبان یك دستگاه به هم پیچیده‌ای است که میان... ادامه مطلب ...
IMAGE اعطای نشان عالی خدمت به دکتر حسین محمدزاده صدیق
پنج شنبه, 30 فروردين 1397
پنجشنبه 17 اسفند 1396 مراسم جشن با شکوه استقلال کانون مردم‌نهاد وکلای دادگستری در... ادامه مطلب ...
IMAGE اهمیت چاپ جدید سنگلاخ در موضوع اشعار ترکی و فارسی
جمعه, 03 دی 1395
(پژوهشنامه‌ی خاورشناسی نسخه (شش‌ماه نامه)، ج 16، ش 42، سال 2016 م.) دوچنت دکتر اسرافیل... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه‌ی شمس نگار با دکتر ح. م. صدیق به مناسبت سال یونس امره
چهارشنبه, 30 فروردين 1396
  سؤال اول: با توجه به این که یکی از موارد مورد پژوهشی و کتب منتشره حضرتعالی درحوزه... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه با دکتر ح. م. صدیق، ترکی‌پژوه و محقق خستگی‌ناپذیر
پنج شنبه, 21 مرداد 1395
چندی پیش در آستانه‌ی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران (اردیبهشت 1395) مصاحبه‌ای با... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده رامین عسکریان
شنبه, 23 دی 1396
مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده‌ی دکتر رامین عسکریان با مقدمه‌ی دکتر ح. م. صدیق توسط... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده بهمن پورباقری
چهارشنبه, 20 دی 1396
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده‌ی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLÂH’IN YENİ NEŞRİ İLE KLÂSİK FARS VE TÜRK ŞİİRLERİ AÇISINDAN ÖNEMİ
جمعه, 03 دی 1395
Doç. Dr. İsrafil BABACAN[*] Özet Dîvânü Lügâti’t-Türk ile başlayan Türk Leksikografi geleneği çok köklü bir geçmişe sahiptir.... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLAḪ Sözlügü ile ilgili Prof. Dr. Hüseyin Düzgünün Önsözün
یکشنبه, 24 خرداد 1394
Nizâmû’d-dîn Alîşîr Nevâyi 9.2.1441 (17 Ramazan 844 H.) tarihinde Heratta yaşayan Uygur Türlerinden olan bir ailede dünyaya geldi. 11... ادامه مطلب ...
IMAGE کلمه قصار استاد دکتر ح. م. صدیق (در مواجه با بداخلاقان)
شنبه, 04 آبان 1392
در مواجهه با افراد و گروه هایی که هتاکی و بی ادبی و بداخلاقی خط مشی آنان است باید... ادامه مطلب ...
نگرشهای تو زندگی‌ات را رقم می‌زند
جمعه, 11 مرداد 1392
وقتی بشارتی نیست - 50 -  زماني كه انسان متوجه شود راهي كه در زندگي پيش روي او است،... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود دکلمه‌ی غزلی از حکیم محمد فضولی
شنبه, 15 فروردين 1394
شعر فارسی: حکیم ملا محمد فضولی ترجمه ترکی: حسین دوزگون - دکلمه: شاهرخ نخعی حجم: 5... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود موسیقی مکتب مولویه - نی‌نوازی
دوشنبه, 17 آذر 1393
دانلود نی‌نوازی صوفیان مولویه حجم 10 مگابایت DOWNLOAD برای موارد بیشتر اینجا کلیک... ادامه مطلب ...
IMAGE ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
یکشنبه, 30 فروردين 1394
 اشعار امام خمینی (ره) توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق در سالهای  1368 تا 1370 ترجمه... ادامه مطلب ...
IMAGE ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
پنج شنبه, 29 اسفند 1392
دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346... ادامه مطلب ...
IMAGE حبیب ساهر، حسین دوزگونون باخیشیندا
سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397
نعمت مسگری حبیب ساهر چاغداش دورده بلکه ده آذربایجانین ان بؤیوک، ان گوجلو، ان... ادامه مطلب ...
IMAGE تحلیل فولکور در آثار دکتر صدیق (‌از دیدگاه زبان و محتوا) - قسمت دوم
یکشنبه, 14 دی 1393
فاطمه بهرامی صالح قصه های کچل    این مجموعه که به نام دنیای قصه‌ی بچه‌ها چاپ شده... ادامه مطلب ...
IMAGE مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال
پنج شنبه, 16 مرداد 1393
دکتر ح. م. صدیق ملک الشعرای بهار بیر شعرینده دئییر: احمدای سید اشرف خوب بود،... ادامه مطلب ...
IMAGE یک روز در خاف (سفرنامه) قسمت چهارم
چهارشنبه, 11 تیر 1393
دکتر ح. م. صدیق فولکلورپژوه خافی دوستان همراه، عصر ساعت 7 از نگهبان موزه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
سه شنبه, 07 بهمن 1393
مثنوی «مخزن الاسرار» اثر نظامی گنجوی با ترجمه‌ی منظوم ترکی «دکتر سید ابوالفضل... ادامه مطلب ...
IMAGE منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم)
یکشنبه, 26 آبان 1392
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق. اؤن سؤز... ادامه مطلب ...
IMAGE سخنرانی دکتر ح. م. صدیق پیرامون ادبیات عاشیقی آذربایجان در فرهنگسرای مهر
شنبه, 25 مهر 1394
فرهنگسرای مهر در اولین جلسه سلسله برنامه های جستاری در موسیقی به بررسی تخصصی... ادامه مطلب ...
IMAGE سنگلاخ، گنجواژه‌ی امیر علیشیر نوایی
شنبه, 25 بهمن 1393
متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس،... ادامه مطلب ...
سالشمار زندگی استاد شهریار
شنبه, 12 مرداد 1392
در این جا سالشمار زندگی و حیات ادبی شهریار را بر کتاب می‌افزایيم. این سالشمار را... ادامه مطلب ...
شهريار و بولود قاراچورلو سهند
شنبه, 12 مرداد 1392
مقاله‌ی «شهریار و سهند» درباره‌ی روابط ادبی شهریار با حماسه‌پرداز بلندآوازه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE «خسرو و شیرین» نظامی و «فرهاد و شیرین» امیر علیشیر نوایی
یکشنبه, 06 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق («سهند» هفته‌لیگیندن بیر قطعه- سال 1374) هفته‌لیگیمزده «نظامی... ادامه مطلب ...
IMAGE مراغه‌لی اوحدی و تبریزلی صائب
پنج شنبه, 03 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق (سهند هفته‌لیگی‌نین ادبی یازیلاری - چهارشنبه 17 خرداد 1374- شماره 257)... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - بئشینجی درس
شنبه, 12 مرداد 1392
تک هجالي قوشغولار  بئله‌ليکله بحث لريميزده شعريميزين جوت هجالي قاليبلاري‌نين... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - دؤردونجو درس
شنبه, 12 مرداد 1392
جوت هجالي اؤلچولو شعرلرده دوراقلار جدولي  1.     دؤرد هجالي اؤلچو: 2+2 1+3 3+1  ... ادامه مطلب ...
حسین دوزگونون شعری (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه)
شنبه, 23 فروردين 1393
دوغوم (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه) - 1 – اَشْهَدُ اَنَّ عَلیًّ وَلیُّ الله... ادامه مطلب ...
IMAGE بو گئجه (حسین دوزگونون شعرلری)
دوشنبه, 20 آبان 1392
عاشورا گئجه‌لری تبریزده شمع پایلاما مراسیمی مناسیبتیله «‌‌گۆلۆ - گولزار رسالت... ادامه مطلب ...
IMAGE عکس دسته جمعی اختتامیه همایش علیشیر نوایی
سه شنبه, 28 بهمن 1393
دکتر ح. م. صدیق عضو هیئت علمی همایش امیر علیشیر نوایی (دانشگاه فردوسی مشهد، بهمن 1393)... ادامه مطلب ...
IMAGE گزارش تصویری از کنگره جهانی جاده ابریشم در دانشگاه استانبول
جمعه, 10 آبان 1392
استاد دکتر صدیق روز پنجشنبه عصر پس از پایان کنگره جهانی جاده ابریشم واقع در... ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم- دانشگاه مدنیت استانبول
چهارشنبه, 15 آبان 1392
لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم دانشگاه مدنیت استانبول آبان ماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر هشتمین کنگره تورکولوژی دانشگاه استانبول
چهارشنبه, 17 مهر 1392
لوح تقدیر هشتمین کنگره جهانی تورکولوژی به استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق مهرماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE معرفی کتابخانه دکتر حسین محمدزاده صدیق
جمعه, 11 مرداد 1392
كتابخانه‌ي وقفي استاد، كتابخانه‌اي است كه بنيانش از سال 1334 شكل گرفت. يعني از... ادامه مطلب ...

چاپ متن عربی و ترجمه فارسی

اخیرا از سوی دانشگاه ادیان و مذاهب، کتاب «پگاه باور» منتشر شده است. این کتاب در واقع دربر دارنده‌ی متن عربی رساله‌ی «مطلع الاعتقاد فی معرفة المبدأ و المعاد» از حکیم ملامحمد فضولی و ترجمه‌ی فارسی آن از استاد صدیق است. این کتاب، اثر فلسفی و کلامی منثور می‌باشد که نخستین بار «کاتب چلبی» از آن سخن گفته است و نیز در مجموعه‌ی    ی. الف. برتلس پیدا شده است. اثر بسیار ارزنده‌ای در علم کلام شیعی است. متن عربی آن یک بار از سوی حمید آراسلی (باکو- 1958)، محمد بن تاویت الطنجی (آنکارا- 1962) و عبداللطیف بند اوغلو (بغداد- 1993) چاپ شده است. دکتر صدیق که سال‌هاست به تصحیح و نشر آثار حکیم فضولی مشغول است، ویرایش فارسی از برگردان جدید خود در سال 1354 از این رساله‌ی کلامی را با اعراب گذاری و تصحیح مجدد متن عربی آن، و اصلاح اغلاط نسخه‌ی خطی و مقدمه‌ای مفصل در معرفی فضولی اینک به دست خواننده‌ی ایرانی سپرده است.

کتابهای دکتر حسین محمدزاده صدیق

بخشی از مقدمه‌ی کتاب را در این جا نقل می‌کنیم:

 

مطلع الاعتقاد فی معرفة المبدأ و المعاد

 اثر فلسفی و كلامی منثور است كه نخستین بار كاتب چلبی از آن سخن گفته است و نیز در مجموعه‌ی ی. ا. برتلس نامبرده در بالا پیدا شده است. اثر بسیار ارزنده و سترگی است در علم كلام كه در چهار ركن تنظیم یافته است.

1. نشر متن عربی

اثر فلسفی مطلع الاعتقاد، نخستین بار توسط مرحوم دكتر حمید آراسلی از روی نسخه‌ی یاد شده در بالا در سال 1958 م. به صورت چاپ عكسی تكثیر گشت. این نسخه منحصر به فرد و مغلوط از مطلع الاعتقاد را دكتر محمد بن تاویت الطنجیاستاد دانشكده‌ی الهیات دانشگاه آنكارا در سال 1381 هـ . (1962 م. ) با مراجعه به متون كلامی گوناگون و با صرف زحمت و همتی هشت ساله تصحیح، تنقیح و منتشر كرد. متن تصحیح شده‌ی این كتاب بعدها از سوی كمال ایشیق، اسد جوشان و عبد اللطیف بندر اوغلو (بغداد- 1993) نیز چاپ شد.

2. ساختار كتاب

چهار ركن این کتاب در چهار رکن تنظیم شده است. این چنین است:

1.   ركن نخست، در ماهیت دانش و معرفت، وجوب شناخت خدا، انواع علوم و طرق كسب علم.

2.   ركن دوم، در آفرینش كائنات، عالم و افلاك، معادن، گیاهان، جانوران، انسان و جن و احوال عالم.

3.   ركن سوم، در ذات و صفات و افعال باری تعالی و مباحث خیر و شر.

4. ركن چهارم، در موضوع هدایت بشر از سوی خداوند و نبوت عامه و فضیلت پیغمبر اسلام به دیگر پیامبران و مباحث میزان، صراط و حساب و مسأله‌ی امامت و اثبات حقانیت شیعه.

3. نوآوری در علم كلام

اهمیت اثر فضولی در آن است كه مباحث كلامی را در نبوت به فرجام نمی‌رساند و بحث امامت را نیز به آن وارد می‌كند و در باب پنجم از ركن چهارم می‌گوید:

«اهل تسنن امامت را به اجماع به اثبات رسانند و گویند كه در باب امام نصّ وجود ندارد ولاكن معتزله امامت را جزء اصول دین دانند. امام، معصوم باشد و با نصّ از سوی پیغمبر تعیین شود.»

فضولی در اینجا اصطلاح مهدی المنتظر را نیز وارد اصطلاحات علم كلام می‌كند و به خلاف كتب كلامی دیگر كه به نقد تشیع می‌پرداختند، حقانیت مذهب حقّه‌ی تشیع را به اثبات می‌رساند. فضولی در مبحث امامت از مختاریه، زیدیه، امامیه، اسماعیلیه و اثنی عشریه سخن می‌گوید.

مختاریه: كسانی بودند كه اعتقاد به امامت محمد بن حنفیه بعد از حضرت علی(ع) دارند و پس از او نیز هاشم بن محمد را امام به حساب می‌آورند، خود به پنج تیره تقسیم می‌شوند:

1.   ابتریه: كه به كثیر نوبی ملقب به ابتر منسوبند. او همان مغیره بن سعد است.

2.   جارودیه: كه به ابو جارود زیاد بن ابی زیاد منسوبند.

3.   دكینیه: یا پیروان فضل بن دكین.

4.   خشییه یا صرخابیه: منسوب به صرخاب طبری كه هماره مختار ثقفی بر حكومت وقت شورش كرد.

5.   خلفیه: یا پیروان خلف بن عبد الصمد.

زیدیه: امامت را از آن فاطمیه می‌دانستند.

اسماعیلیه یا باطنیه: نیز خود گروه و تیره‌ای از تیره‌های نه‌گانه‌ی غالیه‌اند. تیره‌های غالیه را غیر از اسماعیلیه می‌توان چنین شمرد:

1.   كاملیه (پیروان ابوكامل).

2.   سبائیه (پیروان عبد الله بن سباء).

3.   منصوریه (پیروان ابو منصور عجلی).

4.   غرابیه (آنان كه گویند شباهت علی(ع) به پیغمبر(ص) مانند شباهت یك كلاغ به كلاغ دیگر بوده است).

5.   طیاریه (پیروان جعفر طیار).

6.   بزیعیه (پیروان بزیع بن یونس).

7.   یعفوریه (پیروان محمد بن یعفور).

8.   غمامیه (آنان كه گویند خداوند در هر بهار از ابر فرود آید و گرد دنیا گردد.)

امامیه: به گروهی كه علی(ع) را امام بلافصل بعد از پیغمبر(ص) می‌دانستند اطلاق می‌شده است.

اثنی عشریه: كه فضولی آن را گروه اصلی معتقدان به امامت در میان فرق شیعه می‌شناسد.

4. كلام شیعی

بدین گونه می‌بینیم كه فضولی شیعه را به پنج گروه تقسیم می‌كند و اثنی عشریه را در این تقسیم بندی گروه اصلی به شمار می‌آورد. باید گفت كه او، در اینجا هم از دیگران تبعیت نكرده است. بغدادی در كتاب الفرق بین الفرق شیعه را به چهار گروه اصلی یعنی: زیدیه، امامیه، كیسانیه و غلاة تقسیم می‌كند و شهرستانی در الملل و النّحل شیعه را به پنج فرقه‌ی: كیسانیه، زیدیه، رزامیه، امامیه و غالیه منقسم می‌سازد و خوارزمی در مفاتیح العلوم شیعه را پنج فرقه به این شرح می‌داند: زیدیه، كیسانیه، عباسیه، غالیه، رافضیه. كه البته هر یك از آ‌ن‌ها به چند شعبه تقسیم می‌شود. تقسیم بندی فضولی مبتنی بر اثبات حقانیت شیعه‌ی امامیه‌ی اثنی عشریه است.

كاتب چلبی در كشف الظّنون هنگام بحث از مطلع الاعتقاد تأكید می‌كند كه:«این رساله بر پایه‌ی باورهای حكمای فرقه‌ی امامیه تألیف شده است.»

مرحوم فؤاد كؤپرولو كتاب مطلع الاعتقاد را بزرگترین دلیل اعتقاد فضولی به تشیع می‌شمارد و می‌گوید:

«نشر كامل این اثر، تشیع قطعی فضولی را به اثبات می‌رساند.»

و در انتها می‌گوید:

«من به یقین اعتقاد دارم كه فضولی معتقد به طریقه‌ی امامیه‌ی اثنی عشریه و سالك سلك وحدت وجودیه بوده است.»[1]

باید تأكید كنم كه پیش از انتشار این اثر گرانقدر، بسیاری از فضولی شناسان بویژه آنان كه دچار تعصبات مذهبی بودند، انتساب این اثر را به فضولی رد می‌كردند.[2]

5. آماده‌سازی ترجمه

نگارنده‌ی این سطور، سال‌ها پیش، قبل از انقلاب اسلامی، ضمن تدوین آثار فضولی و آماده سازی آن برای نشر در ایران، به برگردان فارسی این اثر، از متن فوق نیز پرداختم و در سال 1354 با شور و حال جوانی دست به برگردان آن زدم. در این ترجمه، اگر توفیقی در انتقال مفهوم به فارسی حاصل شده باشد بی‌گمان همگی مدیون تلاش پر توش و توان مرحوم طنجی هستیم. اهمیت كار وی در آن است كه نسخه‌ی خطی مغلوط چاپ عكسی یاد شده در فوق را تصحیح و صورت‌های صحیح لغات را بازنویسی كرده است. در چاپ عكسی در هر صفحه ده‌ها غلط مخلّ معنی وجود دارد نظیر «موجود» به جای «فوجوده»، «وكل» به جای «فكلّ»، «اهله» به جای «اصله»، «وفقعوا» به جای «وقنعوا» و . . . تشخیص و اصلاح آن‌ها یادگار عالمانه‌ و توانفرسای آن مرحوم است. گرچه این کتاب را یک بار هم عبداللطیف بندر اوغلو در بغداد چاپ کرده، اما نتوانسته، چیزی بر آن چه طنجی انجام داده است، بیفزاید.

در برگردان فارسی كوشیده‌ام شیوه‌ی بیان در متون كلامی را حفظ كنم وآنچه را كه وی با استفاده از منابع كلامی به عنوان ذكر مرجع در پاورقی‌ها آورده نیز با حذف اصلاحات لغوی تماماً آوردم. در برگردان اگر به افزودن مجدد واژه‌ای نیاز افتاد آن را داخل دو چنگ [ ] قرار دادم. بی‌گمان این نشر كه برای نخستین بار در ایران و به زبان فارسی صورت می‌گیرد، بعد از وقفه‌ی پنجاه‌ساله‌ی ستمشاهی، آغاز راهی برای باز شناختن محمد فضولی، این اعجوبه‌ی عالم تشیع خواهد بود. نقد و نظر دست اندركاران پیرامون این برگردان، نقشی در راه‌گشایی این راه خواهد داشت

 

[1] İA ، حرفF ، ماده‌ي فضولي، ص 694.

[2] مثلا رك. سليمان نظيف، فضولي، ص 52 به بعد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید