IMAGE رونمایی از «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» تألیف محمدصادق نائبی
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
در مراسم رونمایی «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» که روز سه‌شنبه 25 اردیبهشت 97 در... ادامه مطلب ...
IMAGE رونمایی از رومان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
مراسم رونمایی از رمان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور با حضور نویسندگان،... ادامه مطلب ...
IMAGE دو وجه از وجوه معنوی عاشیق‌های (قوپوزنوازان) آذربایجان
پنج شنبه, 16 دی 1395
امروز 16 دیماه، در مراسم اختتامیه‌ی کلاس‌های قوپوزنوازی عاشیق ایمران حیدری و... ادامه مطلب ...
IMAGE بررسی نظریه‌های پیدایش زبان
دوشنبه, 22 آذر 1395
دکتر حسین محمدزاده صدیق 1 – تعریف زبان زبان یك دستگاه به هم پیچیده‌ای است که میان... ادامه مطلب ...
IMAGE اعطای نشان عالی خدمت به دکتر حسین محمدزاده صدیق
پنج شنبه, 30 فروردين 1397
پنجشنبه 17 اسفند 1396 مراسم جشن با شکوه استقلال کانون مردم‌نهاد وکلای دادگستری در... ادامه مطلب ...
IMAGE اهمیت چاپ جدید سنگلاخ در موضوع اشعار ترکی و فارسی
جمعه, 03 دی 1395
(پژوهشنامه‌ی خاورشناسی نسخه (شش‌ماه نامه)، ج 16، ش 42، سال 2016 م.) دوچنت دکتر اسرافیل... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه‌ی شمس نگار با دکتر ح. م. صدیق به مناسبت سال یونس امره
چهارشنبه, 30 فروردين 1396
  سؤال اول: با توجه به این که یکی از موارد مورد پژوهشی و کتب منتشره حضرتعالی درحوزه... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه با دکتر ح. م. صدیق، ترکی‌پژوه و محقق خستگی‌ناپذیر
پنج شنبه, 21 مرداد 1395
چندی پیش در آستانه‌ی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران (اردیبهشت 1395) مصاحبه‌ای با... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده رامین عسکریان
شنبه, 23 دی 1396
مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده‌ی دکتر رامین عسکریان با مقدمه‌ی دکتر ح. م. صدیق توسط... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده بهمن پورباقری
چهارشنبه, 20 دی 1396
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده‌ی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLÂH’IN YENİ NEŞRİ İLE KLÂSİK FARS VE TÜRK ŞİİRLERİ AÇISINDAN ÖNEMİ
جمعه, 03 دی 1395
Doç. Dr. İsrafil BABACAN[*] Özet Dîvânü Lügâti’t-Türk ile başlayan Türk Leksikografi geleneği çok köklü bir geçmişe sahiptir.... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLAḪ Sözlügü ile ilgili Prof. Dr. Hüseyin Düzgünün Önsözün
یکشنبه, 24 خرداد 1394
Nizâmû’d-dîn Alîşîr Nevâyi 9.2.1441 (17 Ramazan 844 H.) tarihinde Heratta yaşayan Uygur Türlerinden olan bir ailede dünyaya geldi. 11... ادامه مطلب ...
IMAGE کلمه قصار استاد دکتر ح. م. صدیق (در مواجه با بداخلاقان)
شنبه, 04 آبان 1392
در مواجهه با افراد و گروه هایی که هتاکی و بی ادبی و بداخلاقی خط مشی آنان است باید... ادامه مطلب ...
نگرشهای تو زندگی‌ات را رقم می‌زند
جمعه, 11 مرداد 1392
وقتی بشارتی نیست - 50 -  زماني كه انسان متوجه شود راهي كه در زندگي پيش روي او است،... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود دکلمه‌ی غزلی از حکیم محمد فضولی
شنبه, 15 فروردين 1394
شعر فارسی: حکیم ملا محمد فضولی ترجمه ترکی: حسین دوزگون - دکلمه: شاهرخ نخعی حجم: 5... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود موسیقی مکتب مولویه - نی‌نوازی
دوشنبه, 17 آذر 1393
دانلود نی‌نوازی صوفیان مولویه حجم 10 مگابایت DOWNLOAD برای موارد بیشتر اینجا کلیک... ادامه مطلب ...
IMAGE ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
یکشنبه, 30 فروردين 1394
 اشعار امام خمینی (ره) توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق در سالهای  1368 تا 1370 ترجمه... ادامه مطلب ...
IMAGE ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
پنج شنبه, 29 اسفند 1392
دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346... ادامه مطلب ...
IMAGE حبیب ساهر، حسین دوزگونون باخیشیندا
سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397
نعمت مسگری حبیب ساهر چاغداش دورده بلکه ده آذربایجانین ان بؤیوک، ان گوجلو، ان... ادامه مطلب ...
IMAGE تحلیل فولکور در آثار دکتر صدیق (‌از دیدگاه زبان و محتوا) - قسمت دوم
یکشنبه, 14 دی 1393
فاطمه بهرامی صالح قصه های کچل    این مجموعه که به نام دنیای قصه‌ی بچه‌ها چاپ شده... ادامه مطلب ...
IMAGE مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال
پنج شنبه, 16 مرداد 1393
دکتر ح. م. صدیق ملک الشعرای بهار بیر شعرینده دئییر: احمدای سید اشرف خوب بود،... ادامه مطلب ...
IMAGE یک روز در خاف (سفرنامه) قسمت چهارم
چهارشنبه, 11 تیر 1393
دکتر ح. م. صدیق فولکلورپژوه خافی دوستان همراه، عصر ساعت 7 از نگهبان موزه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
سه شنبه, 07 بهمن 1393
مثنوی «مخزن الاسرار» اثر نظامی گنجوی با ترجمه‌ی منظوم ترکی «دکتر سید ابوالفضل... ادامه مطلب ...
IMAGE منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم)
یکشنبه, 26 آبان 1392
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق. اؤن سؤز... ادامه مطلب ...
IMAGE سخنرانی دکتر ح. م. صدیق پیرامون ادبیات عاشیقی آذربایجان در فرهنگسرای مهر
شنبه, 25 مهر 1394
فرهنگسرای مهر در اولین جلسه سلسله برنامه های جستاری در موسیقی به بررسی تخصصی... ادامه مطلب ...
IMAGE سنگلاخ، گنجواژه‌ی امیر علیشیر نوایی
شنبه, 25 بهمن 1393
متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس،... ادامه مطلب ...
سالشمار زندگی استاد شهریار
شنبه, 12 مرداد 1392
در این جا سالشمار زندگی و حیات ادبی شهریار را بر کتاب می‌افزایيم. این سالشمار را... ادامه مطلب ...
شهريار و بولود قاراچورلو سهند
شنبه, 12 مرداد 1392
مقاله‌ی «شهریار و سهند» درباره‌ی روابط ادبی شهریار با حماسه‌پرداز بلندآوازه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE «خسرو و شیرین» نظامی و «فرهاد و شیرین» امیر علیشیر نوایی
یکشنبه, 06 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق («سهند» هفته‌لیگیندن بیر قطعه- سال 1374) هفته‌لیگیمزده «نظامی... ادامه مطلب ...
IMAGE مراغه‌لی اوحدی و تبریزلی صائب
پنج شنبه, 03 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق (سهند هفته‌لیگی‌نین ادبی یازیلاری - چهارشنبه 17 خرداد 1374- شماره 257)... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - بئشینجی درس
شنبه, 12 مرداد 1392
تک هجالي قوشغولار  بئله‌ليکله بحث لريميزده شعريميزين جوت هجالي قاليبلاري‌نين... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - دؤردونجو درس
شنبه, 12 مرداد 1392
جوت هجالي اؤلچولو شعرلرده دوراقلار جدولي  1.     دؤرد هجالي اؤلچو: 2+2 1+3 3+1  ... ادامه مطلب ...
حسین دوزگونون شعری (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه)
شنبه, 23 فروردين 1393
دوغوم (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه) - 1 – اَشْهَدُ اَنَّ عَلیًّ وَلیُّ الله... ادامه مطلب ...
IMAGE بو گئجه (حسین دوزگونون شعرلری)
دوشنبه, 20 آبان 1392
عاشورا گئجه‌لری تبریزده شمع پایلاما مراسیمی مناسیبتیله «‌‌گۆلۆ - گولزار رسالت... ادامه مطلب ...
IMAGE عکس دسته جمعی اختتامیه همایش علیشیر نوایی
سه شنبه, 28 بهمن 1393
دکتر ح. م. صدیق عضو هیئت علمی همایش امیر علیشیر نوایی (دانشگاه فردوسی مشهد، بهمن 1393)... ادامه مطلب ...
IMAGE گزارش تصویری از کنگره جهانی جاده ابریشم در دانشگاه استانبول
جمعه, 10 آبان 1392
استاد دکتر صدیق روز پنجشنبه عصر پس از پایان کنگره جهانی جاده ابریشم واقع در... ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم- دانشگاه مدنیت استانبول
چهارشنبه, 15 آبان 1392
لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم دانشگاه مدنیت استانبول آبان ماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر هشتمین کنگره تورکولوژی دانشگاه استانبول
چهارشنبه, 17 مهر 1392
لوح تقدیر هشتمین کنگره جهانی تورکولوژی به استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق مهرماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE معرفی کتابخانه دکتر حسین محمدزاده صدیق
جمعه, 11 مرداد 1392
كتابخانه‌ي وقفي استاد، كتابخانه‌اي است كه بنيانش از سال 1334 شكل گرفت. يعني از... ادامه مطلب ...

دجله و فرات چایلارینین یانلاری، بشریت تاریخی‎نین ایلک مدنیت دۆشرگه‎سی کیمی، سۆمر تۆرکجه‎سی‎نین بئشیگی اولموشدور. آذربایجان اوغوز تۆرکلری، اؤزه‎للیکله بایات عشیره‎سی‎نین اسلامیتدن قاباق و سونرا، بؤلگه‎یه کؤچمه‎لرینی و یئرلی تۆرکلر و تۆرکمانلار ایله قاریشمالارینی، تاریخی و فولکلور و میتولوژی تدقیقلری ثبوت ائتمیشدیر.

شیعه‎لیگین گئنیش یاییلماسی، خصوصیله شاه ختایی‎نین قیامی و قیزیلباشلارین استیلالاریندان سونرا، آذربایجانلیلارین نجف، کربلا، کاظمین و بغداد شهرلرینه کؤچۆب، اورادا قالمالاری، شیعی بیر سنّت و دبه چئوریلمیشدیرکی سیّدالشهدا (ع) عشقی ایله باغلی ایدی. بو شهرلره کؤچنلر عمومیتله، علم و ادب اهلی، شاعرلر، نوحه یازانلار و دین عالِملری ایدیلر. بئله‎کی صفویه‎دن بیر عصر سونرا، نجف و کربلا حوزه‎لری شیعه عالِملری‎نین ان گۆجلۆ معارف مرکزلرینه چئوریلمیشدیر و ایندیه قده‎رده بیزیم آرامیزدا اؤز معنوی اقتدارینی ساخلاماقدادیر. صفویه دؤرۆ و هجری 9- نجو عصرین ایکینجی یاریسیندان سونرا بو مقدس شهرلره کؤچن آذربایجانلیلار آراسینداکی شاعرلر، همین یئرلرده گۆجلۆ آذری ادبیاتی محیطی یارادا بیلمیشلرکی اونا بغداد آذربایجان ادبیاتی عنوانی وئرمک اولار.

1- فضولی و بغدادین ادبی محیطی

فضولی‎نین استعداد و دُهاسی‎نین، همین ادبی محیطین گئنیش انکشاف ائتمه‎سی و قالارغی بدیعی اثرلر صاحبی اولان شاعرلرین یارانماسیندا، بؤیۆک تأثیری اولموشدور.

بغداد آذربایجان ادبیات تاریخی یازماق آرزوسو، حله‎لیک حیاتا کئچیریلمه‎سه‎ده، گله‎جک نسللرین بوینوندا اولان بیر بورج کیمی دورور. بئله بیر ادبیات تاریخی اثرینده کرکوک یازیلی ادبیاتی ایله بغداد آذربایجان ادبیاتی‎نین قارشیلیقلی تأثیرلری‎ده اینجه‎لنمه‎لیدیر. بورادا، یالنیز فضولی چاغی بغداد آذربایجان ادبیاتی محیطینه قیسساجا نظر سالاراق، فضولی‎نین چاغداشلاری آراسیندان بعضی شاعرلرین آدین چکیریک.[1]

2- عهدی بغدادی

احمد عهدی بغدادی، فضولی‎دن سونرا، بغداد شهرینده یارانان اورتاچاغ آذربایجان ادبیاتی‎نین ان بؤیۆک نماینده‎لریندن ساییلیر. حسن چلبی اونون حاققیندا اؤزۆنۆن تذکرة الشعرا کتابیندا دئییر:

«عهدی بغدادی، نامی احمد دیر، باباسینا «مولانا شمس» دئرلر ... کندیسی داخی بلغاو شعرا ایله آشنا اولماقلا دیده‎ی جانی کحل معارف و کمالات ایله روشنای شاهدان بلاغت و بیان ایله درست عهد پیمان ایدی. اگرچی اکثر طائفه‎ی عجم نظم تۆرکیده قاصر و راجل و دقایق خفایات زمان مزبوره غیر واصلدیر. لیکن مزبورون اشعاری رومیانه و استادانه اولماقلا سرحد قبول اهل عرفانا داخلدیر. نئچه زمان استانبولدا مجالس بلیغان زمانه‎یه شمع اولوب، کاشانه‎ی شهر مزبوردان طالع و لامع اولان بلاغت سحر آفرین مثال پروین بیر یئره جمع ائدیب، تذکرة الشعرا یازمیشدیر.»

احمدی عهدی، اؤز تذکره‎سینی هجری 971- نجی ایلینده یازمیشدیر کی الیازمالاری تذکره‎ی عهدی ‎بن شمس بغدادی آدی ایله بیر نئچه کتابخانادا ساخلانیلیر.[2] بو اثر دؤرد روضه‎دن تشکیل تاپیر. عهدی‎نین بغداد شهرینده دوغولوب استانبولدا بؤیۆمه‎سینه باخمایاراق، دیلی، لهجه اعتباری ایله تام آذربایجان شیوه‎سی‎دیر. اونون آتاسی، قارداشی، عمیسی، عمی اوغلوسودا شاعر ایمیشلر و بغداددا آذربایجانلی ادبی محیطینده فعال اشتراک ائدیرمیشلر کی عهدی اؤز تذکره‎سینده بونلارا اشاره ائدیر.

عهدی‎نین تذکره‎سی گلشن الشّعرا آدلانیر. اونون فضولی حاققیندا درین مضمونلو قِیدلرینی، اؤنجه نقل ائتدیک.

3- شمسی بغدادی

عهدینین آتاسی شمسی بیر شاعر اولموشدور. عهدی اونون حاققیندا دئییر:

«... راقم حروفون باباسیدیر ... مثنوی بحرینده اۆچ کتاب نظم ائتمیشدیر. هر بیری مقبول فضلای زمان، پسندیده‎ی فصحای جهان اولموش، الحق، اول نیکو خصال اولان روشندل مضمون بلاغت نمون بولماقلا بی‎مثل و سرآمد امثال ایدی .... و طرز غزلده دیوان ترتیب ائدیب، مقبول اهل عرفان اولموشدور.»[3]

قینالی‎زاده اؤز تذکره‎سینده شمسی‎نی ولایت عجم‎دن روما گلمیش آدلاندیریر و اوندان قالان ده مرغ آدلی بیر مثنوی‌دن آد آپاریر و دئییرکی موضوعو بایقوشون باشقا قوشلارا وئردیگی اؤیۆدلری احتوا ائدیر.

اونون شعرلریندن ایکی نمونه‎:[4]

تکیه‎گاه کوهدا واردیر داراغی لاله‎نین،

باده‎ی هر رای ایله پُردور قاباغی لاله‎نین.

 

 سانما هر مه‌پاره‎نین بیر زُلف سئوداسینداییز،

درد هجران ایله یا وصلت تمنّاسینداییز.

او، اؤز تذکره‎سینده فضولی‎دن‎ده چوخ حُرمتله یاد ائدیر.

4- حُسنی بغدادی

شمسی بغدادی‎نین قارداشی حسنی‌ـنین آدی، بیر شاعر کیمی، یالنیز قارداشی اوغلو عهدی بغدادی‎نین گلشن الشّعرا تذکره‎سینده آنیلیر. بو بیت‎ده اورادا، حسنی‎دن نقل اولونور:

سانمین بنی چمنده‎کی گۆل سینه‌چاکییام،

بیر سرو بویلو لاله روخون دردناکییام.

5- رندی بغدادی

حُسنی بغدادی‎نین اوغلو، اؤزۆنه مخصوص اسلوب ایله دیوان ترتیب ائتمیشدیر. او هجری 993 ـنجو ایل وفات ائتمیشدیر. او، فضولی سایاق شعر یازماقدا ماهر و اوستاد بیر شاعر ایمیش:

زخم شمشیرینده سانما قاندورور ای گۆل‌عذار،

آب حسرت بیر جراحت چون دخی آغزیندا وار.

**

بیر نظر گؤرمه‎سم اول ماه جهان آرایی،

گؤزۆمۆن یاشی وئریر سِیله بۆتۆن دُنیایی.

**

رُخی گۆل‌گون، خطی سبز و گؤز و نرگس، قاشی یای،

عنبر افشان ایکی زُلفۆ تؤکۆلۆب دوشادوش،

قییا باخدی، جانیم آلدی، نازی چوخ، غمزه‎سی اوخ،

ناگهان عشقه بوراخدی، نه فکر قالدی، نه هوش!

بیر نظر قیلماق ایله ائتدی بنی مست مدام،

رندی‎نی عاجز ائدیب اول صنم اطلس پوش!

6- زهدی بغدادی

رندی‎نین اوغلو و حُسنی‎نین نوه‎سی، شمسی‎نین نتیجه‎سی و عهدی بغدادی‎نین عمیسی اولان زهدی‎نی، آذربایجان ادبیاتی‎نین بغداد نماینده‎سی و فضولی مکتبی‎نین دوامچیسی آدلاندیرانلار واردیر. اؤز آتاسی رندی‎نین اؤلۆمۆ ایله باغلی دئییر:

آه کیم نخلِ قدی رندی‎نین،

صرصر باد اجلدن سؤندی.

آغلاییب زهدی، دئدی تاریخین:

بیزی یاندیردی فراق رندی.

7- مرادی بغدادی

970 ه‍. ایلینده وفات ائدن مرادی، گلشن الشّعرا تذکره‎سی صاحبی عهدی بغدادی‎نین قارداشی، اؤز عصری‎نین عالملریندن اولموشدور. معروف بیر مخمس‌ـیندن سونونجو بندی بئله‎دیر:

گه شیوه و گه ناز قیلیر جان ایله، گه غم،

کؤنلۆم قوشو پرواز قیلیر کۆیۆنا هر دم.

یاندیم، اریدیم، بس کی مُرادی رخِ زردم،

آچدیم، اوخودوم، قالدی و داغی سنه همدم.

                   بیگانه‎یه زنار توتوب جان و تن ایچره.

8- حزنی بغدادی

حزنی بغدادی، بۆتۆن مجلسلرده فضولی‎نین شعرلرینی اوخوماقلا شهرت قازانمیشدیر. اؤزۆنۆن‎ده شعرلری فضولی سایاغیندادیر:

ای وجودون رونق نزهتگه دارالسّلام،

زائر فردوس کویوندور ملایک صبح و شام،

یُمنِ تشریف قدوموندان بولوب فضلِ شرف،

کعبه‎ی اشرف اولوبدور قبله‎گاه خاص و عام.

حزنی بغدادی‎نین همده کربلا شهیدلری حاققیندا سوزناک نوحه‎لری واردیر.

9- علمی بغدادی

ملاحسین فرحشاد علمی‎دده فصیح شعرلر صاحبی اولماقلا مشهوردور. همده اؤز زمانه‎سی‎نین مشهور خطاطی ایمیش و بیر مدت بغداددا «کاتب دیوان» وظیفه‎سی ایله مشغول اولموشدور. او، هجری 1030- نجی ایلده وفات ائتمیشدیر. اونو، فضولی مکتبی‎نین شاعرلریندن آدلاندیرماق اولار:

محو ائیله‎دی اغیار خیالاتینی، علمی!

تغییر ائده‎مز خاطرینی گرد ملامت!

 

گؤرۆب بار غمین، بیلدیرمه‎دیک، رنجیده‎ییز سندن،

بو معنادان، دلا! غایتده محنت دیده‎ییز سندن!

10- کلایی کربلایی

فضولی‎نین معاصری و اونون دوستو و مصاحبی ایدی. او، کربلا شهرینده بیر آذربایجانلی عائله‎ده دوغولموشدور. او، طریقت اهلی اولموش و درویشلر آراسیندا جهان دده آدی ایله تانینمیشدیر. عهدی اؤز تذکره‎سینده اونو امیر الکمال جهان دده کلایی آدلاندیریر.

اونون بو بیتی، درویشلر آراسیندا، چوخ مشهوردور:

وئردی تنیم خاکینی، تا یئله دورانِ عشق،

اولدو مسلّم بنا سِیر بیابان عشق!

11- ضایعی بغدادی

اسماعیل حکمتین دئدیگی کیمی: «آذری ادبیاتی ساحه‎سینه گیرن کلاسیک شاعرلردندیر.»[5]

او، همده بیر عالِم کیمی اؤز عصرینده تانینمیشدیر. عهدی یازیر:

«... اهل علم زمره‎سیندن، اوقات شریفین علومه مصرف ائدرکن، ترک ائدیب، اشعار دُرربار جانبینه مایل اولوب عُمر لطیفین اول فنّده حله ضایع ائتمه‎میش اصناف شعر، بالکلیه، مسلّم شاعران ساحر و درویش مشرب و پاک مذهب، و هر زبانه قادر و ...

ائشیتدیم گشت ائده‌ر اول آفت جان دلربالرله،

بوگۆن بیر لحظه گؤردۆم، اول داخی یۆزبین بلالرله.

 * * *

ای آی ایله گۆن اۆزۆنه حیران گئجه- گۆندۆز،

ای چرخ فلک باشینه قربان گئجه- گۆندوز.

... سرگشته گزر ضایعی‎نین درد دلیندن،

فانوس گیبی گنبد گردان گئجه- گۆندوز.»[6]

12- ذهنی بغدادی

هجری 1020 تاریخینده وفات ائدن عبدالذلیل ذهنی چلبی نجف‌زاده، موسیقی فنلری ایله آشنا و حُسن خط ایله مشهور تۆرکجه دیوان صاحبی‎دیر.[7] فضولی‎یه یازدیغی بعضی نظیره‎لر وار. مثلا:

گئتدی الدن اختیاریم جذبه‎ی دلدار ایله،

دوستلار بیلمم نولور حال احمد مختار ایله.

گۆلسن، آچیلسان رقیب ایله نولا ای غنچه لب،

شیمدیمی اولدو گۆلِ رعنا آچیلماق خار ایله؟

نامه‎یه سیغماز حدیث شوقی ای ذهنی، مگر،

گاه خال یاره اِشعار ائده‎سن اَشعار ایله.

13- حصیری بغدادی

حصیری‎نین اصلی شیروانداندیر. عهدی بغدادی اونو «شیروانی الاصل صاحب نسل» و شعرلرینی «الفاظ گوهر نثار» آدلاندیریر و بو ایکی بیتی اوندان نقل ائدیر:

تۆرکی وارینجا سؤیله‌رم شعری،

قاتی آرینجا سؤیله‌رم شعری.

 

بیز بیر یار وفادار گره‌کمزمی، گره‌ک؟

اولیجاق یار جفاکار گره‌کمزمی، گره‌ک؟

14- ضمیری بغدادی

فضولی ایله چاغداش شاعر ضمیری، دیواندان باشقا، یوسف و زلیخا و لیلی و مجنون مثنوی‎سی‎ده یازمیشدیر. عهدی بغدادی‎نین یازدیغینا گؤره، او بغداددا یئرلشیب قالان آق قویونلولارا منسوبدور:

«... اجداد روشن نهادی آق قویونلو طائفه‎سیندن اولوب، سابقاً دیار بغداددا آیینه‎ی قلبی صفا آئینینه جلا وئرمگین مزبور شهردن تعداد اولونور و لاکن اول پیر روشن ضمیر اولان جوانیده مثال مهر منیر... هر بیر شئیین غورونه ایرمگه علی الفور جدّ و جهد قیلیب، امداد عواطف ربّانی ... بیر کتاب سلیس و خطاب نفیس کی سرگذشت «لیلی و مجنون» دئیو، مانند درّ مکنون تحریر قیلمیشدیر کی عقل ذوفنون مطالعه‎سینده مفتون دۆشۆب ...»[8]

15- روحی بغدادی

روحی بغدادی‎نین دیوانی‎نین الیازمالاریندان ایندیه قده‎ر اوتوزا یاخین نفیس نسخه تانینمیشدیر.[9] الیمیزده اولان یگانه نشر ایسه 1287 هـ. ایلینده چاپ اولان کلیات اشعار روحی بغدادی دیر.

اونون شعرلری آراسیندان ان آدلیمی 17 بندلیک بیر ترکیب بندی‎دیر. دیوان کلّیاتیندا عروضی شعرلرین هر نوعوندان واردیر. اونون دیوانیندا، فضولینین اوغلو فضلی حاققیندادا بیتلره راست گلمک اولار:

سؤز تراکیبه قومای هر کیشی‎نین کاری دگیل،

قدحینی ائتمیه‎لیم فضلیِ حیران کیمیدیر.[10]

نتیجه: بئله‎لیکله گؤرۆنۆرکی بغدادین آق قویونلولار الینده اولدوغو زمان آذربایجان تۆرکجه‎سی گئنیش انکشاف ائتمیش و آذربایجانلی شاعرلر، ادیبلر عالِملر اورادا یئرلشمیش، بؤلگه‎نین علمی نبضینی اللرینه آلمیشلار. صفویلرین عراق عربه حاکم اولدوقلاریندان سونرا، همین آخین دوام ائتمیشدیر. فضولی کیمی بیر تایی تاپیلماز علمی - ادبی شخصیت همین چاغین و آخینین طبیعی محصولودور. مدنیّتلرین تلاقیسی دُورۆ و چاغیندا، اۆچ دیللی و دُنیادا تایی تاپیلماز بیر شاعرین ظهور ائتمه‎سی‎نین کؤکلرینی، اونون منسوب اولدوغو ائللرین تاریخینده آختارمالیییق.

مجسمه حکیم ملا محمد فضولی

 



[1] آزاده موسایوا «الیازمالار کتابی ...» اثرینده، بیزدن قاباق (باکی، 2002) بو مسأله‎یه توخونموشدور.

[2] آزاده موسایوا. الیازمالار کتابی، باکی، 2002، ص 220.

[3] همان، ص222 (گلشن الشّعرادان نقل، ص 150، 16، T سنت پترزبورق الیازماسی).

[4] همان، ص 223.

[5] حکمت، اسماعیل. آذربایجان ادبیاتی تاریخی، باکی، 1926، ص 111.

[6] آزاده موسایوا، ص234.

[7] حکمت، اسماعیل. آذربایجان ادبیاتی تاریخی، باکو، 1926، ص 167.

[8] آزاده موسایوا، ص 238.

[9] همان، ص 7-242.

[10] همان، ص 368.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید