IMAGE رونمایی از «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» تألیف محمدصادق نائبی
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
در مراسم رونمایی «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» که روز سه‌شنبه 25 اردیبهشت 97 در... ادامه مطلب ...
IMAGE رونمایی از رومان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
مراسم رونمایی از رمان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور با حضور نویسندگان،... ادامه مطلب ...
IMAGE دو وجه از وجوه معنوی عاشیق‌های (قوپوزنوازان) آذربایجان
پنج شنبه, 16 دی 1395
امروز 16 دیماه، در مراسم اختتامیه‌ی کلاس‌های قوپوزنوازی عاشیق ایمران حیدری و... ادامه مطلب ...
IMAGE بررسی نظریه‌های پیدایش زبان
دوشنبه, 22 آذر 1395
دکتر حسین محمدزاده صدیق 1 – تعریف زبان زبان یك دستگاه به هم پیچیده‌ای است که میان... ادامه مطلب ...
IMAGE اعطای نشان عالی خدمت به دکتر حسین محمدزاده صدیق
پنج شنبه, 30 فروردين 1397
پنجشنبه 17 اسفند 1396 مراسم جشن با شکوه استقلال کانون مردم‌نهاد وکلای دادگستری در... ادامه مطلب ...
IMAGE اهمیت چاپ جدید سنگلاخ در موضوع اشعار ترکی و فارسی
جمعه, 03 دی 1395
(پژوهشنامه‌ی خاورشناسی نسخه (شش‌ماه نامه)، ج 16، ش 42، سال 2016 م.) دوچنت دکتر اسرافیل... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه‌ی شمس نگار با دکتر ح. م. صدیق به مناسبت سال یونس امره
چهارشنبه, 30 فروردين 1396
  سؤال اول: با توجه به این که یکی از موارد مورد پژوهشی و کتب منتشره حضرتعالی درحوزه... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه با دکتر ح. م. صدیق، ترکی‌پژوه و محقق خستگی‌ناپذیر
پنج شنبه, 21 مرداد 1395
چندی پیش در آستانه‌ی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران (اردیبهشت 1395) مصاحبه‌ای با... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده رامین عسکریان
شنبه, 23 دی 1396
مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده‌ی دکتر رامین عسکریان با مقدمه‌ی دکتر ح. م. صدیق توسط... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده بهمن پورباقری
چهارشنبه, 20 دی 1396
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده‌ی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLÂH’IN YENİ NEŞRİ İLE KLÂSİK FARS VE TÜRK ŞİİRLERİ AÇISINDAN ÖNEMİ
جمعه, 03 دی 1395
Doç. Dr. İsrafil BABACAN[*] Özet Dîvânü Lügâti’t-Türk ile başlayan Türk Leksikografi geleneği çok köklü bir geçmişe sahiptir.... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLAḪ Sözlügü ile ilgili Prof. Dr. Hüseyin Düzgünün Önsözün
یکشنبه, 24 خرداد 1394
Nizâmû’d-dîn Alîşîr Nevâyi 9.2.1441 (17 Ramazan 844 H.) tarihinde Heratta yaşayan Uygur Türlerinden olan bir ailede dünyaya geldi. 11... ادامه مطلب ...
IMAGE کلمه قصار استاد دکتر ح. م. صدیق (در مواجه با بداخلاقان)
شنبه, 04 آبان 1392
در مواجهه با افراد و گروه هایی که هتاکی و بی ادبی و بداخلاقی خط مشی آنان است باید... ادامه مطلب ...
نگرشهای تو زندگی‌ات را رقم می‌زند
جمعه, 11 مرداد 1392
وقتی بشارتی نیست - 50 -  زماني كه انسان متوجه شود راهي كه در زندگي پيش روي او است،... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود دکلمه‌ی غزلی از حکیم محمد فضولی
شنبه, 15 فروردين 1394
شعر فارسی: حکیم ملا محمد فضولی ترجمه ترکی: حسین دوزگون - دکلمه: شاهرخ نخعی حجم: 5... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود موسیقی مکتب مولویه - نی‌نوازی
دوشنبه, 17 آذر 1393
دانلود نی‌نوازی صوفیان مولویه حجم 10 مگابایت DOWNLOAD برای موارد بیشتر اینجا کلیک... ادامه مطلب ...
IMAGE ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
یکشنبه, 30 فروردين 1394
 اشعار امام خمینی (ره) توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق در سالهای  1368 تا 1370 ترجمه... ادامه مطلب ...
IMAGE ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
پنج شنبه, 29 اسفند 1392
دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346... ادامه مطلب ...
IMAGE حبیب ساهر، حسین دوزگونون باخیشیندا
سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397
نعمت مسگری حبیب ساهر چاغداش دورده بلکه ده آذربایجانین ان بؤیوک، ان گوجلو، ان... ادامه مطلب ...
IMAGE تحلیل فولکور در آثار دکتر صدیق (‌از دیدگاه زبان و محتوا) - قسمت دوم
یکشنبه, 14 دی 1393
فاطمه بهرامی صالح قصه های کچل    این مجموعه که به نام دنیای قصه‌ی بچه‌ها چاپ شده... ادامه مطلب ...
IMAGE مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال
پنج شنبه, 16 مرداد 1393
دکتر ح. م. صدیق ملک الشعرای بهار بیر شعرینده دئییر: احمدای سید اشرف خوب بود،... ادامه مطلب ...
IMAGE یک روز در خاف (سفرنامه) قسمت چهارم
چهارشنبه, 11 تیر 1393
دکتر ح. م. صدیق فولکلورپژوه خافی دوستان همراه، عصر ساعت 7 از نگهبان موزه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
سه شنبه, 07 بهمن 1393
مثنوی «مخزن الاسرار» اثر نظامی گنجوی با ترجمه‌ی منظوم ترکی «دکتر سید ابوالفضل... ادامه مطلب ...
IMAGE منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم)
یکشنبه, 26 آبان 1392
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق. اؤن سؤز... ادامه مطلب ...
IMAGE سخنرانی دکتر ح. م. صدیق پیرامون ادبیات عاشیقی آذربایجان در فرهنگسرای مهر
شنبه, 25 مهر 1394
فرهنگسرای مهر در اولین جلسه سلسله برنامه های جستاری در موسیقی به بررسی تخصصی... ادامه مطلب ...
IMAGE سنگلاخ، گنجواژه‌ی امیر علیشیر نوایی
شنبه, 25 بهمن 1393
متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس،... ادامه مطلب ...
سالشمار زندگی استاد شهریار
شنبه, 12 مرداد 1392
در این جا سالشمار زندگی و حیات ادبی شهریار را بر کتاب می‌افزایيم. این سالشمار را... ادامه مطلب ...
شهريار و بولود قاراچورلو سهند
شنبه, 12 مرداد 1392
مقاله‌ی «شهریار و سهند» درباره‌ی روابط ادبی شهریار با حماسه‌پرداز بلندآوازه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE «خسرو و شیرین» نظامی و «فرهاد و شیرین» امیر علیشیر نوایی
یکشنبه, 06 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق («سهند» هفته‌لیگیندن بیر قطعه- سال 1374) هفته‌لیگیمزده «نظامی... ادامه مطلب ...
IMAGE مراغه‌لی اوحدی و تبریزلی صائب
پنج شنبه, 03 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق (سهند هفته‌لیگی‌نین ادبی یازیلاری - چهارشنبه 17 خرداد 1374- شماره 257)... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - بئشینجی درس
شنبه, 12 مرداد 1392
تک هجالي قوشغولار  بئله‌ليکله بحث لريميزده شعريميزين جوت هجالي قاليبلاري‌نين... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - دؤردونجو درس
شنبه, 12 مرداد 1392
جوت هجالي اؤلچولو شعرلرده دوراقلار جدولي  1.     دؤرد هجالي اؤلچو: 2+2 1+3 3+1  ... ادامه مطلب ...
حسین دوزگونون شعری (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه)
شنبه, 23 فروردين 1393
دوغوم (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه) - 1 – اَشْهَدُ اَنَّ عَلیًّ وَلیُّ الله... ادامه مطلب ...
IMAGE بو گئجه (حسین دوزگونون شعرلری)
دوشنبه, 20 آبان 1392
عاشورا گئجه‌لری تبریزده شمع پایلاما مراسیمی مناسیبتیله «‌‌گۆلۆ - گولزار رسالت... ادامه مطلب ...
IMAGE عکس دسته جمعی اختتامیه همایش علیشیر نوایی
سه شنبه, 28 بهمن 1393
دکتر ح. م. صدیق عضو هیئت علمی همایش امیر علیشیر نوایی (دانشگاه فردوسی مشهد، بهمن 1393)... ادامه مطلب ...
IMAGE گزارش تصویری از کنگره جهانی جاده ابریشم در دانشگاه استانبول
جمعه, 10 آبان 1392
استاد دکتر صدیق روز پنجشنبه عصر پس از پایان کنگره جهانی جاده ابریشم واقع در... ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم- دانشگاه مدنیت استانبول
چهارشنبه, 15 آبان 1392
لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم دانشگاه مدنیت استانبول آبان ماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر هشتمین کنگره تورکولوژی دانشگاه استانبول
چهارشنبه, 17 مهر 1392
لوح تقدیر هشتمین کنگره جهانی تورکولوژی به استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق مهرماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE معرفی کتابخانه دکتر حسین محمدزاده صدیق
جمعه, 11 مرداد 1392
كتابخانه‌ي وقفي استاد، كتابخانه‌اي است كه بنيانش از سال 1334 شكل گرفت. يعني از... ادامه مطلب ...

مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق.

اؤن سؤز

فلسفه‌چیلریمیزین عربجه و فارسجا یازدیقلاری فلسفی اثرلری تورکجه‌میزه قازاندیرماق و ئوز مالیمیز ائتمک، قارشیمیزدا دوران مهم وظیفه لردن بیریسی دیر. البته دیلیمیزده یازیلان فلسفی متنلر آز دگیلدیر و تورکجه‌میز بو باخیمدان دا غنی و وارلی بیر دیلدیر. و لاکین، فلسفه چیلریمیزین عربجه و فارسجایا آلیشدیقلاری ایچون، اونلارین ایشلتدیکلری چوخلو ایلاهی فلسفه اصطلاحلاری قارشیسیندا، تورکجه‌میزده، گنج نسلیمیزین یئنی و رنگارنگ طلباتینا اویغون، یئنی سؤزجوکلرو اصطلاحلاردا تاپیب، و یا وضع ائدیب ایشلتمه لییک.

علی مدرس زنوزی فرزند ملا عبدالله زنوزی

حکیم زنوزی‌نین «منتخب خاقانی» اثری‌نین بیرینجی فصلینی ائله بو مقصد ایله تورکجه‌میزه چئویریرم. تاپدیغیم و یا وضع ائتدیگیم فلسفی اصطلاحلار و سؤزجوکلرین آشاغیدا سیاهه سینی تقدیم ائدیرم. اوخوجو حکیم زنوزی‌نین ییغجام و درین سؤزلرینی باشا دوشمک ایچون، بو سیاهه‌نی یاخشی ئویرنمه‌لیدیر. اثری، من چوخ دقت ایله ترجمه ائتمیشم و تهراندا چاپ اولان فارسجا متنین، مصحح «مایل هروی» طرفیندن تصحیح یوخ، بلکه تغلیط اولونماسینا باخمایاراق، حکیم زنوزی نین ئوز الیازماسی و باشقا اثری «لمعات الهیه» یاردیمی ایله، ان دوغرو اوخونوشو تاپیب ترجمه ائتمیشم. اومید ائدیرم کی بو آخساق آددیم باشقا فلسفی اثرلریمیزین دیلیمیزه قازاندیریلماسی ایچون بیر باشلانغیچ ساییلسین.

اسکی فلسفی اصطلاحلاریمیزین یئنی قارشیلیقلاری

آهنگ : اویوم

تذوت : ئوزه ک‌لیک

ابدی : سونراسیز

ترجح : ده‌یرلنمه

ازلی : ئونجه سیز          

ترجح بلامرجح : ده‌یرلندیر نسیز

استعداد  : چیخاریق  ده‌یرلنمه

الله : تانری    

تسلسل: زنجیرلمه

امتناع : اولاسیزلیق         

تعیّن: گؤرونوشمه

امکان : اولاسیلیق          

تقدم: قاباقلانما   

انفصال: آیریلما  

تقرر: دورقارلیق

اولویت : قاباقجالیق        

تناقض : قارشیدلیق

بالذات : ئوزوللو ـ ئوزکلی  

ثبوت : تانیتلیق

بالفعل : ائدیملی

ثلث: اوچلوک

بالقوه: گوجوملو

جماد: دونموش    

بالغیر: باشقالی

جهت: یؤن

بحث: سؤیلم  

حادث: اولوشلو

تأخر: سونلانما

حدوث : اولوشلوق

تـأمل: دوراخساق         

حصول: اولایلیق

تجوهر : ایچه‌ریک‌لیک     

حُکم: یوکوم

خارج: دیش    

مرحله: دؤنه

دَور  : دؤنگه   

مطابقت: اویغونلاشماق

رجحان : ئونجولوک          

ممتنع : اولاسیز

ذات  : ئوزول‌ ـ ئوزه‌ک    

ممتنع الوجود  : اولاسیزوارلیق

شیئت  : زادلیق   

ممکن: اولاسی

ضرورت : گرک‌لیک

ممکنات: اولاسیلار

عدد  : سای

ممکن الوجود: اولاسی وارلیق

عدم : هئچلیک ـ یوخلوق    

مقدمه : باشلیق

علم : بیلیم  

معدومیت: یوخ اولما

عینیت : گؤرونوش  

مکیف  : ئوزللنمه

عینی : گؤرونن   

موجود  : واراولان

غیر : باشقا  

موجودیت : واراولما

فصل : بؤلوم

نفس: ئوزلوک

فعلیت : ایشلک‌لیک          

نقیض  : قارشید

قدیم : اسکی

نور  : ایشیق

کُنه  : ایچه‌ریک

واجب‌الوجود : واجیب وارلیق

کیفیت: ئوزللیک   

واقع: اولای

ماهیت  : ئوزه‌ک    

وجوب: گرکلیک

متکلم: کلام‌چی  

وجود: وارلیق

متناقض: قاراشیدلی

وقوع  : اولوش

محمول: گؤتوره‌ن   

هویت : ئوزلک‌لیک

مرجح : ده‌یرلندیرن

دکتر ح. م. صدیق

 بیرینجی بؤلوم

واجیب وارلیغین ئوزوللو اثباتیندادیر و بیر نئچه باشلیقدان اولوشور.

بیرینجی باشلیق:

أوچلوک ماده‌لری: گره‌کلیک، اولاسیزلیق و اولاسیلیق بیانیندادیر.

بیل کی گرکلیک، وارلیق موضوعو ایچون گؤتوره‌نین اثبات گره گیدیر، ایسته‌ر گؤتوره‌ن، وارلیق و ایسته‌رسه وارلیق دیشی اولسون. اولاسیزلیق، موضوع ایچون گؤتوره‌نین اثبات ائتمه‌مه گره گیدیر، ایسته‌ر وارلیق و ایسترسه وارلیق دیشی گؤتوره‌ن اولسون.

اولاسیلیق ایسه گؤتوره‌ن اثباتی گره‌گی نین اولماماسی و موضوع ایچون اونون اثبات ائدیلمه‌مه‌سیدیر. ایسته‌ر گؤتوره‌ن وارلیق، و استه‌رسه وارلیق دیشی اولسون

ولاکین کلام بیلیمینده، گره‌کلیک، وارلیق گره‌گیدیر، اولاسیزلیق یوخلوق گره‌کی، و اولاسیلیق، وارلیق گره‌گی‌نین یوخلوغوو یوخلوقدور. بو، آدی کئچن معنالارا، بیرده‌یر ایله «ماده‌لر» و باشقا ده‌یرایله «یؤنلر» آدی وئریلیر.

آچیقلانماسی بئله دیرکی ئوزولونده و اولوشوندا موضوعون گؤتوره‌ن ایله ایلگیسی، یوخاریداکی ئوزللیک‌لرین بیریسینه ئوزللنمه سیدیر. میثال ایچون، حیوانلیغین انسان ایله ایلگیسی، اصلینده، گرکلیک ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و حیوانلیغین دونموش ایله ایلگیسی ئوزولونده، اولاسیزلیق ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و یازیچیلیغین انسان ایله ایلگیسی انسانین اولاسیلیق ایله ئوزللنمه‌سیدیر.

و بو ئوزللنمیش ئوزللیکلره‌، ئوزوللنمیش ئوزللیکلر اولدوقلارینا گؤره، «قضیه‌لر ماده‌لری» دئییلیر و عاغیل یانیندا گؤتوره‌نین موضوع ایله ایلگیسی، أوچلوک ئوزللیک‌لری ایله ئوزللنمه‌سیدیر و بونا گؤره‌ده «قضیه‌لر یؤنلویی» آدلانیر.

و یؤنلر، گاه ماده‌لر ایله اویغونلاشیر. و بو حالدا، یوکوم دوزدور و گاه دا جوره ـ جوره اولور و بو حالدا یوکوم آدلانمیش و یالان اولور. اما بیل‌کی ماده‌لربو أوچ معنا ایله حدود لانیر. و یؤنلر بو أوچ معنا ایله حدود لانمیرلار و بلکه باشقا یؤنلرده، قضیه‌لرده ده‌یرلیدیر و میزان بیلیمینده گئنیشجه سینه آچیقلانمیشدیر.

ائله بورادان آنلاشیلیرکی واجیب وارلیق ایچون وارلیق گره کیر، یعنی وارلیغی اوندان آییرماق اولماز.

و اولاسیز وارلیق ایچون، یوخلوق و هئچلیک گره‌کیر. یوخلوغو اوندان آییرماق اولماز. و اولاسی وارلیق ایچون ایسته‌ر وارلیق و ایسته‌‌رسه یوخلوق گره‌کمر.

وارلیغین هر بیر شئی ایچون ایلگیسی، ئوزولونه گؤره، یا واجیب وارلیقدیر، یا اولاسیزی وارلیق و یا اولاسی وارلیقدیر. بو معنالار تک بیر شئیده توپلانا و همده بیر شئی بو معنالاردان بوشالا بیلمز. بلکه بونلارین بیریسی ایله ئوزه‌للنمه ‌لیدیر.

اودورکی دئییرلر بو معنالار آراسیندا، گئرچک آیریلما ثابتدیر. نئجه‌کی جوت و تک آراسیندا گئرچک آیریلما واردیر. بئله‌کی، نه توپلانار و نه‌ده بوشالار. بلی، وارلیقدا ایکی گئرچک آیریلما واردیر. نئجه‌کی گئرچک آیریلما أوزو و ایکی لیک بیر آز دوشونمه ایله بلله‌نر.

ایکینجی باشلیق

واجیب وارلیق و اولاسیز وارلیغین بؤلوملری.

بیل کی هم واجیب وارلیق و همده اولاسیز وارلیق، ایکیه بؤلونور بیرینجی‌سی ئوزوللو، ایکینجی‌سی باشقالی وارلیقدیر.

ئوزوللو واجیب وارلیق، اودورکی وارلیق اونون ایچون گره‌کیر. ئوز ئوزولونه گؤره، بوتون آرتیق یؤنلر، ده‌یرلر و حیثیه‌لردن قیراق، «حقیقیه» اولسون یا او یؤنلر و ده‌یرلر و حیثیه‌لر «ثبوتیه» اولسون و یا «سلبیه» اولسون و یا «تعلیلیه» و یا «تقییدیه» اولسون، حتی اگر او یؤنلر و ده‌یرلر او ئوزولون اولوشوکیمی، او ئوزول اولموش اولسون. آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضا سینجا، ئوزولونده واجیب وارلیغین معنا حققی بودور. نئجه کی گله‌جک سؤیلم‌لرده، آیدینلا شاجاقدیر: دیللرده و چوخ علیملر آراسیندا سؤیله‌نن سهو دیر.

باشقالی واجیب وارلیق ایسه اودورکی اونون وارلیق گره‌گی باشقاسیندان گلسین و بودا «فیاضه علّت» دیر. ایسته‌ر باشقا علّتلره‌ده محتاج اولسون، ایسته‌ر اولماسین.

ئوزولونده اولاسیز وارلیق اودورکی، بوتون یؤنلر و حیثیه‌لردن قیراق، ئوزولونه گؤره، ایسته‌ر محض تقدیری ئوزول و ایسته‌رسه یالنیز فرضی ئوزول اولسون، گره‌کی یوخلوق و هئچلیک اولسون.

اولاسیز وارلیغین آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضاسینجا، معنا حققی بودور. دیللرده اولان سهودیر.

و باشقالی اولاسیزی وارلیق اودورکی اونون یوخلوق و هئچلیک گره‌کی، باشقاسیندان گلسین و بودا علت یوخلوغو دور. و اولاسی وارلیق ایسه، ئوزول ایله حدودلانیر و باشقالی اولابیلمز، نئجه‌کی آیدینلاشاجاقدیر.

أوچونجو باشلیق

ئوزوللو گرکلیک و ئوزوللو اولاسی‌لیق، باشقالی گره‌ک‌لیک و باشقالی اولا سیزلیغا توش گله‌بیلمز.

باشقالی گرکلیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسی‌لیق دیر، ئوزوللو گرکلیک و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دگیلدیر.

بیانی بئله‌دیرکی، اگر باشقالی گرک‌لیک، ئوزوللو اولاسیزلیغا توش‌گله، ئوزوللو اولاسیزلیغین ئوزوللو اولاسیلیغا دئوریلمه‌سی گره‌که جکدیر. و یا ایکی قارشید توپلانماسی ثابت اولاجاقدیر، چونکه توش گلمه‌سیندن سونرا، باشقالی گرک‌لیک و یا ئوزوله باخماما گره‌گی قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، ایکی قارشیدا توپلانماسی و ایکینجی حالدا ئوزول دئوریلمه‌سی ثابت اولاجاقدیر. و بو بیان ایله آیدین اولورکی ئوزول گرکلیک باشقالی اولاسیزلیغا توش گله بیلمز. و گاهدا، باشقالی گرک‌لیک ، ئوزوللو گرک‌‌لیگه توش گلیر. او باشقالی‌نین یوخلوغو فرض ایله، یا ئوزول گرک لیک قالار و همان ئوزول گرک‌لیک ایله‌ئوز نفسی حدّینده وار اولار و یا اولماز. بیرینجی حالدا، او باشقالی‌نین وارلیغی و گره‌کلیگی لغو اولار. و ایکینجی حالدا گرکلی ئوزولون، اولاسی ئوزوله دئوریلمه‌سی گره‌که جکدیر و فرض ائتدیگیمیز ئوزول گره‌کلی اولمایا جاقدیر.

بئله لیکله آیدینلاشیرکی ئوزوللو اولاسیزلیق، باشقالی اولاسیزلیغا توش گله‌بیلمز.

باشقالی گره‌ک‌لیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسیا حدودلانیر و بونون ایچون ماحال یوخدور. چونکه ئوزوللو اولاسیلیق، ئوز وارلیغی و ئوز یوخلوغو یوخ، بلکه ئوزوللو اولاسی‌نین اقتضاسی‌نین یوخلوغوندان عیبارتدیر.

و ئوزول اقتضاسی یوخلوغو، باشقا اقتضاسی ایله آیغیری دگیلدیر. چونکه باشقا اقتضاسی یوخ، ئوزول اقتضاسی یوخلوغو قارشیدیدیر. و باشقا اقتضا قارشیدی، باشقا اقتضا یوخلوغودور، ئوزول اقتضا یوخلوغو دگیلدیر.

دؤردونجو باشلیق

اولاسیلیق، باشقالی یوخ، ئوزوللودور

بیلدیک کی‌گره‌ک‌لیک، باشقالی و ئوزللودور. اولاسیزلیق‌دا باشقالی و ئوزوللودور. ولاکین اولاسیلیق باشقالی اولابیلمز. چونکی توش گلن، یا باشقالی اولاسیلیقدیر و یا ئوزوللو اولاسی دیر، یا ئوزوللو گره‌ک لیدیر و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دیر.

بیرینجی حالدا، باشقانین اقتضاسی، همان ئوزوللو اولاسیلیق دیر و یا اوندان باشقادیر. بیرینجی حالدا، او باشقانین یوخلوغو فرضینده، ئوزوللو اولاسیلیق قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، اونون ده‌یرو اقتضاسی لغو اولار و ایکینجی حالدا، مقتضی‌نین ئوزوللو مقتضادان و از کئچمه‌سی گره‌کیری و بودا ماحال دیر و بلکه فرض خیلافی دیر. و ایکینجی حالدا، بیرینجی تردید گره‌کیری. بئله‌کی‌تک شئی، تک وارلیق ایچون ایکی اولاسیلیق ایله محتاج اولسون و بو معنا ایسه باطیلدیر. چونکی تکین اولاسیلیغی، وارلیق قبولوندا یئترلیدیر، یوخسا اولاسیلیق اولماز، بلکه هر ایکیسی بیر اولاسیلیق اولار و بو معنا ایسه فرضین خیلافینادیر. و اگر باشقالی اولاسیلیق، ئوزوللو گره‌ک‌لیک ایله شوش گلرسه، باشقالی اولاسیلیق توشوندا، ئوزوللو گره‌ک‌لیک یا قالارغی دیر و یا قالارغی دگیلدیر. بیرنجی حالدا تک اولان شئی هم وارلی اولمالیدیر و هم محتاج اولمالیدیر. چونکی اونون ایچون باشقالی طرفیندن اولاسیلیق ثبوتی گره‌کی ایچون،« خارجه علت گره‌‌کیر و ئوزوللو  گره‌ک لیگی ایچون باشقا سینا محتاج دگیلدیر و آیدیندیر که فقر و وارلی‌لیق، قارشیدلیغین ایکی یؤنونده دیرلر.  و آیدیندیر که تعلیلیه حیثیه اختلافی، موضوع ئوزولو چوخلوغونا سبب اولماز. و ایکینجی حالدا ایسه مقتضی ئوزوللو مقتضادان و از کئچمه‌لیدیر و بودا ماحال دیر.

بئشینجی باشلیق

اولاسی وارلیغین نئجه‌لیگی

اولاسی وارلیق، ئوزولونه گؤره بوتون یؤنلر و زایده حیثیه لره باخمادا، وارلیق و یوخلوغون اونون ایچون گره‌کلی اولماماسیدیر. باشقا سؤزله دئسک، ئوزوللو اولاسی اودورکی، ئوزولونون نفسی، ئوزولدن ائشیکده بوتون ایشلره باخمادان، نه وارلیغی اقتضا ائدر و نه‌ده یوخلوغو اقتضا ائدر، نه وارلیقدان اولاسیزلیق ائدر و نه‌ده یوخلوقدان اولاسیزلیق ائدر.

بورادان‌دا آیدین اولورکی اولاسیلیق درجه‌سی اولاسیلاردا، اونلارین وار اولمالاری و یوخ اولمالاریندان قاباقدیر. اما بیلمک گره‌کیرکی بو قاباقجالیق اولوشدا دگیلدیر، عاغیل دوراخساغیدیر.

اولاسیلیغین واراولمایا ویوخ اولمایا قاباقجالیق آنلامی بودور. یوخسا ئوزه‌کلر وار اولمادان قاباق دورقارلیق، ایچه‌ریک‌لیک، تانیتلیق و ئوزه‌ک‌لیک ایله ثابت لشمه‌میشلر و او دؤنه ده اولاسیلیغا دورقارلیق و ایچه‌ریک‌لیک ایله موصوف اولموشلار و  وارلیق ایله موصوف دگیلدیرلر. چونکه او ئوزه‌کلرین دورقارلیق و ایچه‌ریک‌لیک لری وار اولمادان ئونجه یا ائشیکده‌دیر و یا ذهنده‌دیر. و آیدیندیر که ائشیکده‌دیر و اولایلیق اولمادان ذهنیت دوشونوله بیلمز و اولایلیغین آنلامی، وارلیق آنلامی کیمیدیر. پس ئوزه‌کلرین  ئوزه‌ک‌لیک و ایچه‌ریک‌لیک لری اولاسیلارین دورقارلیق و تانیتلیق اوللایلیغین یؤنو اولمادان اولماز.

کسین یوخلوق حالیندا ئوزه‌ک‌لر ایچون ئوزه کلیک یوخدور، یالنیز تقدیر و فرض واردیر. نئجه‌کی ئوزه‌کلر اولاسیزلیقدادا یالنیز تقدیرلی و خالیص فرضدیر.

بورادان‌دا آیدین اولورکی اوللاسیلیق ئوزه‌ک‌لری ئوزلوکلری حدینده یالنیز ابهام، هلاکت، قارانلیق و باطیل لیک‌دیر. اونلارین ایشلک ‌لیک و ثابت‌لیگی و ایشیقلیلیغی، گؤرونن ئوزلک‌لیک و وارلیق ایشیقلاری ایله دیرکی ایشیقلار قایناغی و سیرلر معدنی و ئوزکلیک‌لر و ایشلک لیکلر باشلانغیجیندان قایناقلانیرلار. بو اینجه سؤزه تانری دیلیند ه قرآن صحیفه‌سینده بئلته اشاره اولونور:

 کُلُّ شئی هالِکُ اِلاّ وَجهَهُ[1]

بیرجه دوشون کی بورادان «اعتزال» مذهبی باطیل اولور. چونکه اونلار یوخلوغا یوروین اولاسیلارین ثبوتونا قایل اولموشلار و اونلار ایچون، ائشیکده وارلیقدان ئونجه تانیتلیق و اولوشدا ایچه‌ریک‌لیک خیال ائتمیشلر. و بئله خیالا دوشموشلرکی اولاسیلار ئوزه‌ک ‌لری، ئونجه‌سیز ثابته‌لردیر و بعضی چیرکین مفسده‌لر ثبوتوندا یوخ، وارلیقداقاینایان علته محتاج دیرلار.

آلتینجی باشلیق

ئوزوللو قاباقجیللیق باطیلدبر

ئوزوللو قاباقجیللیقدان مقصد، اولاسی ئوزه‌ک وارلیق و یا یوخلوغون قاباقجیللیق و ئونجولوگونو اقتضا ائدرسه، همان قاباقجیللیق و ئونجولوکده وار و یا یوخ اولمالیدیر.

بئله‌کی اولاسیلی ئوزه‌کلر، ئوز ئوزلوگو حدّینده، زادلیق، ایچه‌ریک‌لیک و دورقارلیقلاری یوخدور. اونلارین ئوزه‌کلری، یالنیز تقدیری و خالیص فرضدیر. نئجه‌کی آیدینلاشدی، اولمایان و خالیص یوخ‌زادی، نئجه خیال ائتمک اولار؟ ئوزللیکله،  ثبوتیه صیفتی اقتضاسی کی قاباقجیللیق و ئونجولوک اونلادیر. و حالبوکی ثبوتیه صیفتی اقتضاسی دیر نئجه یوخ ایچون ثابت اولابیلر؟ بو، مسلّم اولموش و آیدین دیرکی زادی فرعی‌زاده ایچون ثبوت ائتمه، اونون ایچون ثبوت ائدیلمیش اولور.

باشقا دلیل، «لمعات الهیه‌» ده اقامه ائتمیشم. کلام کیتابلاریندا آیری دلیللرده واردیر.

یئدینجی باشلیق

علّتین نئجه‌لیگی

اولاسی‌نین عّلته احتیاجی ‌نین سببی، یالنیز اولاسیلیق دیری، اولوشلوق دگیلدیر، اولاسیلیق ایله اولوشلوق‌دا دگیلدیر، اولوشلوق شرطلی اولاسیلیق‌دا دگیلدیر.

بو أوچ یولون هر بیریسی ایچون، کلامچیلار آراسیندان اینانانلار واردیر.

ئوزوللو قاباقجیللیغین پوچاچیخاریلماسیندان آیدین اولورکی اولاسی ئوزه‌ک لرین وارلیق و یوخلوغا گؤره نسبتی، بیردیر. پس، هر اولاسی‌نین سؤز یوخ‌کی، ایکی طرفی مساوی دیر. و ایکی طرفی‌نین مساوی اولماسینی گؤرمه‌، اولوشلوغا باخمادان،« بلکه اولوشلوق یوخلوغونو فرض ائتمکله، مساوی اولان ایکی طرفین بیری‌نین باشقاسی‌نین ایستگینده اولماسینا یئترلیدیر. بو ایسه، چوخ آیدین و آچیقدیر. بوندان باشقا، بئله اولمازسا، ده‌یرلندیر نسیز ثابت اولار. و اونون ماحال اولاسی‌دا فیطری دیر. عالیملر آراسیندان، کیمسه ایسه، اونون ماحال اولماسیندان ساری ساواشمیر. گرچی دوز دوشونولورسه، ده‌یرلنمه‌ده، ایکی قارشیدین بیر یئرده توپلانماسی گره‌کیر.

پس، اولاسی، اوناگؤره‌کی اولاسی‌دیر، ده‌یرلندیرن وعلّت ایسته‌ییر. ایستر اولوشلو اولسون او ایستر اسکی اولسون، ایستر اولوشلولوق اونونلا گؤرونسون و یا یوخ. بوناگؤره‌دیرکی اولاسیلیغا بیلیم، افتقارا بیلیم دئمکدیر. نئجه‌کی تامّه علّته تام بیلیم ایچون ده، معلولون ئوزه للیگینه بیلیم گره‌کیر. معلول، تامه علّت ئوزه‌للیگینه، تام بیلیم ایچون گره‌کلیک ایسته‌ین دگیلدیر، بلکه مطلقه علّت ایچون تام بیلیمه گره کلیک ایسته‌ین‌دیر.

پس، اگر معلول اولاسیلیغی افتقار اولارسا، و یا هر ایکی معلول أوچونجو علّت اولارسا، اولاسیلیغا بیلیم، مطلقه علّته بیلیم حساب اولونور بو، افتقار ئوزه‌للیگینه بیلیم دگیلدیر. و هابئله، اولاسیلیغا بیلیم، اوچونجو علّته گؤره، افتقارا بیلیم ساییلیر. بو، اولاسیلیغا بیلیم دگیلدیر.


[1] ـ قصص /88

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید